Unfollow στα fake news και like στη νέα εποχή της επικοινωνίας

«Το φαινόμενο δημιουργήθηκε μετά τις αμερικανικές εκλογές »

Οι τελευταίες αμερικανικές εκλογές και η πρωτοφανής σύγκρουση που υπήρξε μεταξύ των δύο υποψηφίων Χίλλαρυ Κλίντον και Ντόναλντ Τραμπ έφερε δυναμικά στο προσκήνιο το ρόλο και τη δύναμη των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (social media) και του Διαδικτύου στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και των κοινωνικών συμπεριφορών. Έφερε μαζί και τη σκοτεινή πλευρά των μέσων αυτών, που είναι η καταχρηστική και ασυνείδητη χρησιμοποίησή τους για τη διαβολή και τη δυσφήμιση αντιπάλων, με ψεύτικες ιστορίες (fake news), παραπληροφόρηση και κατασυκοφάντηση χαρακτήρων.

Αυτά που συμβαίνουν στις ΗΠΑ έχουν παγκόσμια σημασία, γιατί οι νέες τεχνολογίες που ξεκινούν από τη μεγάλη αυτή χώρα διαδίδονται γρήγορα σ’ όλες τις χώρες, ιδιαίτερα εκείνες του αναπτυγμένου κόσμου. Θα έλεγε κανείς ότι στις εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στις ΗΠΑ, στους τεχνολογικούς τομείς, διαβάζουμε και το δικό μας μέλλον που έρχεται.

Η Ελλάδα μπορεί να μην βρίσκεται ακόμη στο επίπεδο των ΗΠΑ σε ό,τι αφορά, το Διαδίκτυο, τα Μαζικά Κοινωνικά Μέσα (Facebook, Instagram, LinkedIn κα). Τα μέσα όμως αυτά σφραγίζουν ήδη και στην Ελλάδα την καθημερινότητα σε όλους τους τομείς και αναπτύσσονται γρήγορα ακόμη περισσότερο. Η πολιτική και οι εκλογές δεν θα μπορούσαν να μείνουν έξω από το πεδίο εφαρμογής τους.

Το Διαδίκτυο έγινε χώρος, όχι μόνο ανταλλαγής προσωπικών και κοινωνικών μηνυμάτων, αλλά και χώρος πολιτικών αντιπαραθέσεων, οργανωμένων εκστρατειών από κόμματα, κινήματα, κοινωνικούς φορείς και από ομάδες προσώπων που θέλουν να προβάλουν τις ιδέες και τις απόψεις τους, να αντικρούσουν άλλους, να καταγγείλουν πολιτικές και συμπεριφορές, να κάνουν γνωστές τις δικές τους θέσεις και να ζητήσουν υποστήριξη από την κοινή γνώμη.

Ο χώρος του Διαδικτύου και των Κοινωνικών Μαζικών Μέσων δεν διέφυγε επίσης της προσοχής μεμονωμένων εγκληματιών, αλλά και συμμοριών που θέλουν να προωθήσουν τα δικά τους εγκληματικά σχέδια, αντιλαμβανόμενοι το χώρο αυτό ως μια απέραντη ζούγκλα, μέσα στην οποία μπορούν να δράσουν με απόκρυψη και ανωνυμία.

Δεν είναι απορίας άξιο ότι χρειάστηκε να οργανωθούν σε όλες τις χώρες Ειδικές Υπηρεσίες για την καταπολέμηση του ηλεκτρονικού εγκλήματος και για την προστασία ιδίως των παιδιών.

Η σκοτεινή αυτή πλευρά δεν πρέπει να επισκιάζει τη φωτεινή πλευρά του Διαδικτύου και των Μαζικών Κοινωνικών Μέσων που συνίσταται στην άπειρη κυριολεκτικά γνώση και πληροφόρηση, που μπορεί κανείς ν’ αντλήσει από το Διαδίκτυο και στη δυνατότητα διασυνδέσεων που καλύπτουν ολόκληρη την Οικουμένη.

Το πολύ σημαντικό στην περίπτωση αυτή είναι η προσοχή, με την οποία χειρίζεται ο καθένας τα μέσα αυτά και η γνώση μέχρι ποιου σημείου μπορεί και πρέπει να τα εμπιστεύεται. Με άλλα λόγια, το Διαδίκτυο και τα social media είναι ένα πολύτιμο και πολύπλευρο εργαλείο, το οποίο πρέπει κανείς να χρησιμοποιεί, γνωρίζοντας τα όριά του και επωφελούμενος από τις τεράστιες δυνατότητές του.

Αυτό τον καιρό συζητείται από τα ευρωπαϊκά όργανα η υιοθέτηση μιας νέας Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων στα social media. Το άρθρο 13 της προτεινόμενης Οδηγίας προβλέπει τη δημιουργία ενός τεράστιου λογοκριτικού μηχανισμού που θα ελέγχει προληπτικά και θα απορρίπτει αν το κρίνει απαραίτητο δημοσιεύσεις οι οποίες περιέχουν στοιχεία κατοχυρωμένα ως πνευματική ιδιοκτησία. Η πρόβλεψη αυτή έχει ξεσηκώσει ολόκληρη τη διαδικτυακή κοινότητα που βλέπει ότι η ΕΕ σπεύδει να θεσμοθετήσει ήδη «ψηφιακούς τοίχους» στη δυνατότητα ελεύθερης έκφρασης που υπήρχε μέχρι σήμερα. Προφανώς βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μιας νέας εποχής.

Η ηλεκτρονική εποχή θέτει σήμερα στη διάθεση του ανθρώπου πρωτόγνωρες δυνατότητες σε όλους τους τομείς: της παιδείας, της ενημέρωσης, της έρευνας, της επικοινωνίας, της ιατρικής, του πολιτισμού, της πολιτικής, του περιβάλλοντος. Όπως κάθε τεχνολογία, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για το καλό και για το κακό. Είναι ευθύνη κάθε κοινωνίας, εμπνεόμενης από τις βασικές ηθικές αξίες και αρχές της, να θέσει τα αναγκαία όρια και τους κανόνες, με τους οποίους να διασφαλίζεται η ελεύθερη ανάπτυξη και λειτουργία του Διαδικτύου και των social media και ταυτόχρονα η αυτοπροστασία της κοινωνίας από επικίνδυνες παρενέργειες και παρεκτροπές τους.

Ο χώρος της πολιτικής αντιπαράθεσης προσφέρεται ιδιαίτερα για παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις (fake news), με στόχο τη μείωση ή εξουδετέρωση του αντιπάλου και την κατάκτηση της εκλογικής νίκης. Ο βαθμός προσφυγής σ’ αυτά τα καταδικαστέα μέσα, δείχνει και το μέτρο της παιδείας, της ηθικής δεοντολογίας και του πολιτικού πολιτισμού κάθε κοινωνίας. Η μόλυνση του Διαδικτύου και των social media από καταχρήσεις και αχρειότητες του είδους αυτού, δεν πρέπει να γίνει αφορμή για τον περιορισμό τους. Όταν ιδίως τα Μαζικά Μέσα Επικοινωνιών (Τύπος, Ραδιόφωνο, Τηλεόραση) δεν είναι στο ύψος της αποστολής τους και συνδέονται με διάφορα μεγάλα συμφέροντα, το Διαδίκτυο και τα social media είναι ένα πολύτιμο παράθυρο προς την ελευθερία και την ελεύθερη έκφραση και πρέπει αυτό να διαφυλαχθεί.