Οκτώβριος 1981 – Το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, ο λαός στην εξουσία

Πρώτη φορά Αριστερά

Ήταν 18 Οκτωβρίου 1981, όταν ο ιδρυτής του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ) και μεγαλύτερος ηγέτης της Μεταπολίτευσης, Ανδρέας Παπανδρέου, θα κέρδιζε για πρώτη φορά τις εκλογές και θα σχημάτιζε την πρώτη αριστερή κυβέρνηση της χώρας.

Με χαρακτηριστικά συνθήματα της προεκλογικής του εκστρατείας τα «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες» και το «Εδώ και τώρα Αλλαγή», ο Ανδρέας Παπανδρέου νίκησε τον πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας, και τότε Πρωθυπουργό, Γεώργιο Ράλλη, με ποσοστό 48,07% και 172 έδρες έναντι ποσοστού 35,87% και 115 εδρών.

Ο Γ. Ράλλης συνεχάρη τον Α. Παπανδρέου για τη νίκη του και τις επόμενες ημέρες η παράδοση της εξουσίας στο νέο Πρωθυπουργό πραγματοποιήθηκε ομαλά, αποδεικνύοντας με τον πιο περίτρανο τρόπο την οριστική εδραίωση της δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Προεκλογική ομιλία Ανδρέα Παπανδρέου στην Αθήνα

Για τον Ανδρέα Παπανδρέου η 18η Οκτωβρίου είχε και μία ακόμη ξεχωριστή σημασία, καθώς την ίδια ακριβώς ημέρα, στις 18 Οκτωβρίου 1944, ο αείμνηστος Γεώργιος Παπανδρέου εισήλθε στην Αθήνα ως Πρωθυπουργός της ελεύθερης ελληνικής κυβέρνησης, μίας κυβέρνησης με συμμετοχή και υπουργών του ΕΑΜ.

Ξεχωριστής μνείας χρήζει η αντίδραση μέρους του Τύπου της εποχής, φίλα προσκείμενο στο ΠΑΣΟΚ, που παρουσίαζε την εκλογική νίκη του Ανδρέα Παπανδρέου, την «απελευθέρωση των Ελλήνων από τη Δεξιά», ως απελευθέρωση του 1944 από τους Ναζί!

Διαβάστε το διάγγελμα του Ανδρέα Παπανδρέου αμέσως μετά την εκλογική του νίκη:

«Ελληνίδες, Έλληνες,

Απόψε κατέχομαι από βαθιά συγκίνηση. Είμαι πράγματι συγκινημένος για την μεγάλη εμπιστοσύνη που μου έχετε δείξει. Και έχω ταυτόχρονα το αίσθημα βαριάς ευθύνης, την οποία επωμίζομαι εγώ και οι συνεργάτες μου, για να πραγματώσουμε το έργο της Αλλαγής, γιατί η Αλλαγή σήμερα είναι όρος για την επιβίωση του έθνους, για την ευημερία του λαού μας. Και αισθάνομαι πραγματικά υπερήφανος που αυτή η θέση, αυτή η προοπτική για την χώρα μας, εγκρίθηκε κατά τόσο δυνατό, ισχυρό και δημοκρατικό τρόπο από την μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού. Όπως σας είπα στις ομιλίες μου, και σε πλατείες και από την τηλεόραση, από αύριο, τις 19 του Οκτώβρη, αρχίζει η σκληρή δουλειά. Και επαναλαμβάνω αυτό που σας έχω ήδη πει: ότι για να βγει πέρα το πρόγραμμα της Μεγάλης Αλλαγής, για να ευοδωθούν επιτέλους οι μεγάλες προσδοκίες του λαού μας, θα απαιτηθεί η άμεση, ενεργός συμμετοχή σας. Θα προχωρήσουμε με σταθερά βήματα, πάντοτε ζητώντας την συναίνεσή σας, την πλατιά λαϊκή συναίνεση σε κάθε νέο μέτρο που θα πάρουμε.

Και θα κάνουμε την Αλλαγή χειροπιαστή.

Η Αλλαγή θα δείξει το πρόσωπό της πάρα πολύ γρήγορα, πολύ άμεσα. Θα ήθελα να τονίσω ότι θα υπάρξει συνεργασία όλων των πολιτειακών παραγόντων. Δεν πρόκειται με κανέναν τρόπο, όπως το είχαμε τονίσει και στο παρελθόν, να οδηγήσουμε την χώρα σε οποιαδήποτε περιπέτεια. Στόχος μας, πολιτική μας, είναι η ευημερία του λαού. Είναι η εθνική υπερηφάνεια και η κοινωνική δικαιοσύνη. Είμαστε αποφασισμένοι να εκτελέσουμε το πρόγραμμά μας κατά γράμμα, γιατί μας δώσατε αυτό που ζητούσαμε. Μας δώσατε ισχυρή, αυτοδύναμη πλειοψηφία στην Βουλή των Ελλήνων, ώστε να μπορέσουμε δίχως δισταγμούς και δίχως αναστολές, να προχωρήσουμε στην πραγμάτωση της Αλλαγής. Και σας ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου γιατί μας δώσατε αυτήν την ευκαιρία. Θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι θα μείνουμε στις επάλξεις αυτού του αγώνα για την Νέα Ελλάδα, που όλοι προσδοκούμε. Μιαν Ελλάδα που θα ανήκει στον λαό της, μιαν Ελλάδα που θα την διαφεντεύει ο λαός της.

Απόψε γιορτάζουμε την νίκη. Πρώτα απ’ όλα των δημοκρατικών θεσμών, που καταξιώθηκαν στις 18 του Οκτώβρη του 1981. Γιορτάζουμε την νίκη της Αλλαγής. Και θα ‘θελα να σας παρακαλέσω, μέσα στην γιορτή σας και στην χαρά σας, να μην ξεχάσετε πως το ΠΑΣΟΚ είναι κυβέρνηση όλων των Ελλήνων, πως το ΠΑΣΟΚ ζητά τώρα από τον λαό μας συμφιλίωση. Λήθη στο παρελθόν: όλοι μαζί εμπρός για το μεγάλο, αξιόλογο έργο της οικοδόμησης της Νέας Ελλάδας.

Γεια σας, ευχαριστώ, και να ξέρετε πως θα τιμήσω το μεγάλο συμβόλαιο τιμής, που συνήψα τόσα χρόνια μαζί σας».

Η ορκομωσία του Ανδρέα Παπανδρέου ως επόμενου πρωθυπουργού της Ελλάδας

Η προσωπική μαρτυρία του Γεωργίου Ράλλη για τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1981:

«Επτά μήνες πριν από τις εκλογές της 18ης Οκτωβρίου του 1981 (Φεβρουάριος 1981) γνώριζα ότι η Νέα Δημοκρατία είχε ελάχιστες ελπίδες να κερδίσει τις εκλογές εκείνες. Δημοσκόπηση αμερικανικής εταιρείας, η οποία είχε διενεργηθεί το διάστημα μεταξύ Δεκεμβρίου 1980 – Ιανουαρίου 1981 ­ πληρωμένη από το κόμμα για λογαριασμό του ­ και μου υποβλήθηκε τον Φεβρουάριο του 1981, έδειχνε 48% για το ΠαΣοΚ και 24% για τη ΝΔ.

Η καταγραφή των ενδείξεων αυτών είχε γίνει πριν από τα τραγικά γεγονότα της Θύρας 7 στο Στάδιο Καραϊσκάκη (8 Φεβρουαρίου 1981), όπου είχαν χάσει τη ζωή τους πολλοί φίλαθλοι ενώ εν συνεχεία συνέβησαν, επίσης μέσα στον Φεβρουάριο του ίδιου έτους, ο θάνατος και η κηδεία στην Ελλάδα της άλλοτε βασίλισσας Φρειδερίκης, η κατακραυγή κατά της κυβερνήσεως για την αύξηση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος κατά μία(!) δραχμή, θέμα που προκάλεσε δυσμενέστατες επικρίσεις κατά της ΝΔ ακόμη και στην «Καθημερινή» της φίλης μου Ελένης Βλάχου. Τέλος, οι καταστρεπτικοί σεισμοί στην Αθήνα, στη Βοιωτία και στην Κορινθία. Στην παρουσίαση της δημοσκοπήσεως είχε καλέσει τον τότε υπουργό Εθνικής Αμυνας Ευ. Αβέρωφ, καθώς και τον γενικό γραμματέα της Προεδρίας της Δημοκρατίας Π. Μολυβιάτη, προκειμένου ο τελευταίος να ενημερώσει σχετικά τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Παρά τη μεγάλη διαφορά που, κατά τη δημοσκόπηση, χώριζε το ΠαΣοΚ από τη ΝΔ εις βάρος της τελευταίας, συνεχείς ήταν οι εργώδεις προσπάθειές μου για τη βελτίωση του κλίματος και σε κάποια φάση είχα την εντύπωση ότι το είχα επιτύχει. Παρ’ όλα αυτά, τα κατά καιρούς στοιχεία έδειχναν ότι η ΝΔ υπολειπόταν ανησυχητικά του ΠαΣοΚ. Η τελευταία ενδεικτική ψυχρολουσία ήταν η παγερή υποδοχή μου κατά τη συγκέντρωση του κόμματος, την Τετάρτη πριν από την Κυριακή των εκλογών, στην Κέρκυρα και στην Αλεξανδρούπολη, δύο πόλεις που ιδιαίτερα με αγαπούσαν γιατί τις είχα ευεργετήσει στο παρελθόν ως υπουργός. Ομολογώ ότι δεν περίμενα τέτοια ψυχρότητα, όπως βέβαια δεν περίμενα εκλογικό αποτέλεσμα με 36% για τη ΝΔ και 46% για το ΠαΣοΚ.

Το απόγευμα της Κυριακής των εκλογών, συνοδευόμενος από τον υπηρεσιακό υπουργό Τύπου και Πληροφοριών Γ. Αναστασόπουλο, πήγα στο πρωθυπουργικό Γραφείο (στα Παλαιά Ανάκτορα) και εκεί, όταν έλαβα γνώση των πρώτων αποτελεσμάτων από 25 εκλογικά τμήματα, συνειδητοποίησα αμέσως το μέγεθος της ήττας της ΝΔ. Λυπήθηκα βαθύτατα, αλλά δεν έχασα την ψυχραιμία μου. Ενημέρωσα σχετικά τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος μου είπε: «Να μην θεωρείς υπεύθυνο τον εαυτό σου. Εκαμες ό,τι μπορούσες και παρά το δυσμενές αποτέλεσμα σε συγχαίρω για τις φιλότιμες και εργώδεις προσπάθειές σου». Οταν ύστερα από ένα τέταρτο περίπου έλαβα τα αποτελέσματα από το 10% των εκλογικών τμημάτων, επιβεβαίωσα όσα τηλεφωνικώς είχα ειπεί προηγουμένως στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Τηλεφώνησα στον πρόεδρο του ΠαΣοΚ Ανδρέα Παπανδρέου, τον ενημέρωσα για το εκλογικό αποτέλεσμα και τον συνεχάρην, ευχόμενος καλή επιτυχία για το καλό του τόπου και του λαού. Πρέπει εδώ να σημειώσω ότι ο Παπανδρέου ποτέ δεν περίμενε μια τόσο μεγάλη νίκη του ΠαΣοΚ. Υπογράμμισα εν συνεχεία στον νικητή αντίπαλο ότι έως την Τρίτη, μετά την Κυριακή των εκλογών, που θα υπέβαλλα την παραίτηση της κυβερνήσεώς μου, εξακολουθούσα να είμαι εγώ, φυσικά, ο πρωθυπουργός της χώρας, προσθέτοντας ότι θα με έβρισκε αντιμέτωπο κάθε απόπειρα διασαλεύσεως της τάξεως εκ μέρους οπαδών του ΠαΣοΚ που θα θριαμβολογούσαν για τη νίκη του κόμματός τους. Με διαβεβαίωσε ότι θα έδινε τις δέουσες οδηγίες, ώστε να μην υπάρξουν παρεκτροπές, πράγμα το οποίο και έκαμε. Αμέσως κατόπιν πήγα στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία», όπου είχαμε εγκαταστήσει και λειτουργούσε το Κέντρο Τύπου, και ανήγγειλα στους έλληνες και ξένους δημοσιογράφους το αποτέλεσμα των εκλογών, ενημερώνοντάς τους ταυτόχρονα για την τηλεφωνική επικοινωνία που είχα με τον πρόεδρο του ΠαΣοΚ και για το περιεχόμενο της σχετικής συνομιλίας μας. Καταλήγοντας πρόσθεσα: «Εύχομαι να μη μετανοήσει ο ελληνικός λαός για τη σημερινή επιλογή του».

Μόλις έφθασα στο σπίτι μου, τηλεφώνησα και έδωσα εντολή στους υπηρεσιακούς υπουργούς Εθνικής Αμυνας, στρατηγό Κατσαδήμα, και Εσωτερικών, καθηγητή Δασκαλάκη, να παραμείνουν στα υπουργεία τους όλη τη νύχτα και να με ενημερώσουν σε περίπτωση που θα υπέπιπτε στην αντίληψή τους οποιαδήποτε ανωμαλία όσον αφορά την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη της χώρας.

Καθώς η οικιακή βοηθός μας είχε μεταβεί στην ιδιαίτερη πατρίδα της για να ασκήσει το εκλογικό της δικαίωμα, αναγκαστήκαμε να υποστούμε, η γυναίκα μου και εγώ, τον καταιγισμό των υβριστικών τηλεφωνημάτων διαφόρων ανωνύμων και αγνώστων. Ηταν το τίμημα για τα συγχαρητήρια που είχα δώσει στον Παπανδρέου για τη νίκη του ΠαΣοΚ. Το λεξιλόγιό μας πάντως εμπλουτίστηκε με πλήθος υβριστικών και χυδαίων λέξεων, που έως εκείνη τη στιγμή μάς ήταν άγνωστες. Ισως γι’ αυτόν τον λόγο ­ δηλαδή λόγω της δικής μου αηδούς εμπειρίας ­ κανένας από τους διαδόχους μου, πρωθυπουργός ή αρχηγός κόμματος που ηττήθηκε σε επόμενες εκλογές, δεν τόλμησε έκτοτε να μιμηθεί το παράδειγμά μου και έτσι παραμένω ο μοναδικός ­ τουλάχιστον μετά τη μεταπολίτευση ­ που προέβη σε αυτή την ευπρεπή κατά την αντίληψή μου δημοκρατική χειρονομία.

Πέρασαν 20 χρόνια από τότε. Ποτέ δεν μετάνιωσα ούτε για την ακομμάτιστη πολιτική που ακολούθησα ούτε για τη γενικότερη στάση που τήρησα μετά την εκλογική ήττα της 18ης Οκτωβρίου 1981 έως σήμερα. Λυπάμαι μόνο, όπως πολλές φορές έχω γράψει και ειπεί, ότι η πρωθυπουργία του Α. Παπανδρέου, ενώ θα μπορούσε να ωφελήσει πολλαπλώς τον τόπο, αντίθετα τον έβλαψε».

Ολόκληρη η προεκλογική ομιλία του Ανδρέα Παπανδρέου στο Σύνταγμα